Diego Velázquez: leven en beroemde schilderijen

Diego Velázquez: levensverhaal

Hoor je de naam 'Velázquez', dan weet je dat het gesprek moet gaan over de belangrijkste figuren in de Spaanse kunstwereld. Sinds zijn dood vier eeuwen geleden is Diego Velázquez niet uit ons geheugen verdwenen en zijn werk wordt dagelijks bezocht in 's werelds meest gerespecteerde musea, en siert daarnaast menig wenskaart en poster. Wat is dus het verhaal achter deze krachtige artistieke figuur die vandaag de dag voortleeft als een van de groten van de Spaanse barok?

Diego Velázquez werd in 1599 geboren in een vooraanstaande familie uit Sevilla. Op de jonge leeftijd van 11 jaar begon hij als leerling bij de beroemde maniërisitische schilder Pacheco, die verantwoordelijk kan worden gehouden voor Velázquez' vroege ontwikkeling van zijn artistieke vaardigheden. Nadat hij zijn leertijd in 1615 had voltooid, begon hij interessante naturalistische werken te maken waarin hij zich richtte op portretten, stillevens en religieuze werken. Drie jaar later trouwde hij met Pacheco's dochter Juana de Pacheco en in de drie jaren die volgden kregen ze twee dochters; slechts één daarvan overleefde het volwassen worden.

In 1623 verhuisde de 24-jarige Diego Velázquez naar Madrid met het doel zijn artistieke carrière te bevorderen en het duurde niet lang voordat hij groot succes vond. Zijn eerste koninklijke opdracht was in 1629 een portret van de jonge koning Philip IV van Spanje, dat zo goed werd ontvangen dat hij onmiddellijk werd benoemd tot hofschilder. Velázquez bleef de royals verrassen met vele prachtig voltooide portretten en bewoog zich daarnaast in een interessant rijk van mythologische schilderijen die realisme en fantasie samenvoegen, grenzen vervagen en de kijker naar zijn artistieke wereld transporteren.

Diego Velázquez nam een paar jaar de tijd om in Italië te reizen en de Italiaanse kunst te bestuderen, gedurende welke periode zijn werk sterk werd beïnvloed door grote meesters als Tintoretto en Titiaan. Zijn terugkeer naar Madrid luidde zijn meest dramatische periode in en hij produceerde enkele van zijn meest gevierde werken. Naast dat zijn werk een ereplaats kreeg in de troonzaal van de koning, voegde hij meer eigenzinnige accenten toe aan zijn schilderijen en werd hij durfder in het breken met artistieke traditie. Velázquez bleef tot zijn dood in 1660 als hofschilder werken.

Als je enkele van Velázquez' meest waardevolle schilderijen goed wilt bekijken, mis dan zeker het Museo de Prado in Madrid niet, waar 's werelds meest uitgebreide collectie van Velázquez' werken te vinden is.

Diego Velázquez: artistieke stijl en invloeden

Velázquez' werk wordt algemeen beschouwd als de meest perfecte weergave van de Spaanse barok. Waar de nadruk verschoof van renaissancetrekkers zoals fel licht en mathematische perspectief, geeft de barok de voorkeur aan de essentie van de mensheid en toont dingen zoals ze gezien moeten worden.

De ontwikkeling van clair-obscur maakte dat schaduw even belangrijk werd als licht, waardoor dingen verborgen of benadrukt, contrasterend of blootgelegd kunnen worden. Dit effect werd vaak door Velázquez gebruikt.

Zijn vroege opleiding als Pacheco's leerling gaf hem een basis in het Italiaanse realisme dat een vast kenmerk van zijn kunst werd. Naarmate zijn artistieke stijl zich meer ontwikkelde, neigde hij naar een naturalistische benadering; bijvoorbeeld in (1619) recreëert hij deze beroemde scène met leden van zijn eigen familie in plaats van de traditionele Maria en Jezus. Dit dient om de scène te veralgemenen en relevant te maken voor elk gezin.

Tijdens Velázquez' reizen door Italië werd hij sterk beïnvloed door de grote meesters van Venetië, wat vooral zichtbaar werd in zijn kleurgebruik. De beroemde Las Meninas (1657) en (1635) zijn hier goede voorbeelden van. Het laatstgenoemde schilderij belandde in de troonzaal van koning Philip IV, waar zijn oorlogszege werd gevierd. Het schilderij is zo ontroerend omdat Velázquez zich richtte op menselijke gevoelens in plaats van op het bloedvergieten en de agressie van oorlog. Het gezicht van de Spaanse commandant Spinola is vol mededogen wanneer het Nederlandse fort uiteindelijk wordt opgegeven na een beleg van vier maanden.

Velázquez nam zichzelf op in veel van zijn schilderijen, vooral de latere. Dit benadrukt de onafscheidelijke band van de kunstenaar met zijn werk en suggereert tevens dat Velázquez zichzelf zag als een eerder verheven figuur in plaats van een nederige schilder.

Zijn schilderijen benadrukten de echte werking van het koninklijke hof, in plaats van alleen de showy en enigszins stijve formaliteiten van traditioneel hoffelijk portretschilderen. Zijn keuzes om hofnarren en dwergen te schilderen vergrootten zijn studie van de menselijke vorm. Door iemand die normaal als een grapjas wordt beschouwd als een serieus kunstonderwerp te behandelen, raakte Velázquez iets wezenlijks. (1645: Museo de Prado, Madrid) is een goed voorbeeld van hoe Velázquez aantoonde dat iedereen het waard is om geschilderd te worden.

Door kunst te gebruiken om zowel te verenigen als te vervreemden, kunnen we de kracht achter zijn werk niet ontkennen.

Diego Velázquez: beroemde werken

• De Onbevlekte Ontvangenis (1618: National Gallery, Londen)
• De Openbaring / Epifanie (1619: Museo de Prado, Madrid)
• De triomf van Bacchus (1629: Museo de Prado, Madrid)
• De gekruisigde Christus (1632: Museo de Prado, Madrid)
• Prinsje Baltasar Carlos te paard (1634: Museo de Prado, Madrid)
• De overgave van Breda (1635: Museo de Prado, Madrid)
• Dwerg zittend op de vloer (1645: Museo de Prado, Madrid)
• Las Meninas (1657: Museo de Prado, Madrid)