El Greco: kunststijl en belangrijkste werken

El Greco: levensverhaal

El Greco of 'The Greek' is ongetwijfeld een van de eerste namen die genoemd worden bij grote Spaanse kunstwerken, maar hij wordt ook genoemd wanneer de Grieken over hun eigen artistieke erfgoed spreken. Dit maakt het leven en werk van El Greco enigszins gecompliceerd en zijn plaats in de Spaanse kunstgeschiedenis minder eenvoudig. Desondanks verschijnt hij keer op keer als een centrale, innovatieve en belangrijke figuur en geen reis naar Spanje is compleet zonder over hem te leren...

Wie was deze mysterieuze figuur die beeldhouwde en schilderde rond de altaren van Toledo?

El Greco werd geboren op Kreta in 1541 en hoewel hij daar zeer weinig tijd doorbracht, werden zijn creatieve talenten gevoed toen hij aan de Kretese School van post-byzantijnse kunst studeerde. Hoewel El Greco met de Spaanse kunst wordt geassocieerd, sijpelde de vroege opleiding die hij in Griekenland ontving door in zijn werk gedurende zijn hele leven en hij ondertekende zijn werk consequent met zijn echte naam in Griekse letters, 'Doménicos Theotokópoulos.' Ondanks zijn duidelijke banden met zijn thuisland weten we bijna niets over zijn jeugd en hebben weinig van zijn werken uit die periode de tand des tijds doorstaan.

Toen hij volwassen werd, ging de jonge kunstenaar snel naar Italië om te leren van de grote meesters van zijn tijd. Venetië was het toneel van zijn eerste artistieke opleiding en legde de basis voor zijn latere werk. Hij werd geïnspireerd door Titiaan en Tintoretto aan de Venetiaanse school van de Italiaanse renaissance voordat hij naar Rome ging en zich verwonderde over Michelangelo.

Het was pas in zijn dertiger jaren dat hij uiteindelijk in Spanje aankwam, waar hij de rest van zijn dagen tot zijn dood in 1614 woonde. Tegen die tijd had El Greco zijn eigen stijl ontwikkeld, ontleend aan zijn belangrijkste invloeden en gemengd met zijn eigen houding en religieuze visie, waardoor zijn werk een kenmerkende stijl kreeg.

Jarenlang probeerde hij te schilderen voor het Spaanse koninklijk hof, een van de machtigste invloeden in de kunstwereld van die tijd. Zijn werk werd echter niet gewaardeerd door King Phillip II en hij vervulde nooit zijn droom om El Escorial te schilderen, het nieuwe paleis-klooster van de koning. Hij kreeg echter vele opdrachten om de altaarstukken van vele belangrijke kerken in en rond Toledo te ontwerpen, te beeldhouwen, te bouwen en te schilderen; de kerk was de andere belangrijkste speler in de kunstscene van de zestiende eeuw. Dit vereiste dat hij al zijn vaardigheden inzette om enkele van zijn meest indrukwekkende composities te creëren. Terwijl veel van zijn werken nu in musea over de hele wereld zijn beland, kunnen enkele van zijn meest dramatische altaarstukken nog steeds bewonderd worden in Toledo. Hiertoe behoort het beroemde Burial of Count Orgaz (1586) in de Iglesia de Santo Tomé, waarin hij zichzelf en zijn zoon Jorge Theotocopouli schilderde, die destijds zijn grootste fan was.

Als je ernaar snakt om enkele originele werken van El Greco te zien, is Madrid de plek om te zijn. Naast de korte treinreis naar Toledo kun je het Museo de Prado bezoeken, waar enkele van zijn meest indrukwekkende werken zijn ondergebracht.

El Greco: kunststijl en invloeden

El Greco stond bekend als een voortreffelijk schilder, beeldhouwer en architect en hij wijdde zijn leven aan religieuze onderwerpen; hij was echter ook een groot portretschilder.

El Greco werd sterk beïnvloed door de stijlen van de Italiaanse meesters Titiaan, Tintoretto en later Michelangelo. Dit werd weerspiegeld in zijn eerdere werken waarin zijn begrip van ruimte en kleur duidelijke invloeden toonde.

Zijn komst naar Spanje luidde het begin in van een meer individuele stijl en zijn religieuze passie, belangstelling voor het onwereldse en het gebruik van donkere kleuren gecombineerd met rijke roodtinten kwamen volledig tot uiting. El Greco's perceptie van de menselijke vorm is vandaag de dag nog steeds een van de meest bepalende kenmerken van zijn werk. Mensen zijn slank en uitgerekt en de proporties zijn vervormd.

Zijn weergave van gebouwen in zowel schilderijen als beeldhouwwerken toont een sterke relatie met zijn studie van de Romeinse architectuur.

Tegen het einde van zijn leven werden El Greco's onderwerpen ongewoner en week hij af van zijn meer traditionele taferelen, ergens tussen hemel en aarde, naar volledig mythologische scènes. De meest opvallende is de donkere en melancholieke Laocoön (1610). Naast dat het ons verder van de werkelijkheid verwijdert, verwijst het schilderij terug naar El Greco's moederland omdat het een scène uit een Griekse mythe afbeeldt – het enige dat hij ooit uit de heidense mythologie heeft geschilderd.

El Greco: beroemde werken

• The Holy Trinity (1577: Museo del Prado, Madrid)
• The Adoration of the Name of Jesus (Eind jaren 1570: National Gallery, London)
• El Espolio (1579: Catedral de Toledo)
• The Burial of Count Orgaz (1586: Iglesia de Santo Tomé, Toledo)
• Laocoön (1610: National Gallery of Washington)
• The Adoration of the Shepherds (1614: Museo del Prado, Madrid)